مدیریت صنایع و بهره وری

ادامه شاخص بهره وری

۵-الف شاخص بهره وری انرژی
این شاخص از تقسیم ارزش افزوده بر مقدار انرژی مصرف شده به دست می آید. واحد این شاخص ریال بر کالری می باشد. این شاخص برای کشورهایی که از نظر ذخایر سوخت فسیلی در مضیقه هستند بسیار حایز اهمیت می باشد. در برخی از کشور ها این شاخص از طریق تقسیم ارزش افزوده بر ارزش انرژی مصرف شده نیز محاسبه می شود. دراین صورت واحد این شاخص نسبت خواهد بود.
،مقدار یا ارزش انرژی مصرف شده / ارزش افزوده = بهره وری انرژی
-۶--
الف بهره وری کل عوامل تولید(TFP )
رشد تولید ناخالص داخلی در سطح ملی و یا ارزش افزوده در هر یک از بخش های اقتصادی از طریق دو منبع ‘ یکی افزایش نهاده ها (نیروی کار و سرمایه) و دیگری بهبود ساختارها (ماشین آلات تولید و تجهیزات نیرو‘ بهبود کیفیت نیروی انسانی و مدیریت) حاصل می شود. به جهت رقابت فشرده ای که در سطح جهان برای کسب سهم بیشتر از تجارت جهانی وجود دارد کشورهای جهان خصوصا کشور های توسعه یافته و در حال گذار تلاش می کنند تا رشد تولید ناخالص داخلی یا ارزش افزوده بخش ها را حتی الامکان از طریق بهبود ساختار ها تامین کنند. به عبارت روشن تر به جای اینکه تعداد نیروی انسانی خود را افزایش دهند تلاش می کنند تا با اجرای برنامه های آموزشی کوتاه مدت تخصصی‘ سطح مهارت شاغلان را افزایش دهند و یا اینکه به جای ایجاد ظرفیت های جدید‘ ظرفیت های موجود را به آخرین فناوری های نوین مجهز کنند. با استفاده از این رویکرد موسسات قادر خواهند بود تا محصولاتی متنوع تر و با کیفیت بالاتر تولید کرده و بدین ترتیب توان رقابت پذیری خود را افزایش دهند.
بهره وری کل عوامل تولید از نسبت ارزش افزوده بر کل نهاده ها به دست می آید. برای اندازه گیری این نسبت روش های متفاوتی وجود دارد. یکی از این روش ها که معروف به روش مستقیم محاسبه بهره وری کل عوامل تولید است بدون استفاده صریح از تابع تولید به برآورد سطح بهره وری کل عوامل تولید اقدام می پردازد. در این روش ها به جهت اینکه ، واحد های اندازه گیری نهاده های به کار رفته در فرآیند تولید متفاوت هستند ، با استفاده از تکنیک های خاصی عمل جمع زدن نهاده های مختلف انجام می شود و بدین ترتیب یک شاخص از کل نهاده ها ساخته می شود. که به آن ها روش های مستقیم می گویند.
یکی از روش های مستقیم اندازه گیری بهره وری کل عوامل روشی است که توسط کندریک ارایه شده است. این روش مبتنی بر میانگین وزنی کار و سرمایه می باشد. کندریک در این روش از یک تابع تولید ضمنی برای تخمین تغییرات در بهره وری استفاده نمود. شاخص بهره وری کل عوامل تولید کندریک به شکل زیر تعریف می شود:

که در آنTFP بهره وری کل عوامل ،V ارزش افزوده به قیمت های ثابت ، L تعداد نیروی کار یا نفر ساعت کار انجام شده یا پرداخت شده ، سهم عامل کار در ارزش افزوده ، K ارزش موجودی سرمایه به قیمت های ثابت و سهم عامل سرمایه در ارزش افزوده می باشد.
علاوه بر روش مستقیم فوق ، روش دیگری مبتنی بر استفاده صریح از تابع تولید و با در نظر گرفتن فرم تابعی معین و با انجام عملیات ریاضی بر روی تابع تولید به برآورد شاخص بهره وری کل عوامل می پردازد که به روش غیر مستقیم معروف است. در این روش به جای محاسبه سطح بهره وری کل عوامل تولید ، نرخ رشد سالانه و یا میانگین نرخ رشد سالانه بهره وری کل عوامل برآورد می شود.
برای اندازه گیری ارزش افزوده به روش غیر مستقم چندین نفر تجربه کرده اند که از میان آنان می توان به تلاش های سولو اشاره کرد. سولو در این ارتباط دارای دو روش است. در یک روش به جای اندازه گیری سطح بهره وری کل عوامل مستقیما رشد آن را مورد اندازه گیری قرار می دهد و چون این رشد را به صورت غیر مستقیم برآورد می کند از این رو به روش مانده سولو معروف شده است. این روش به صورت رابطه زیر می باشد:

که در آن:
رشد بهره وری کل عوامل طی دوره بررسی

رشد ارزش تولید ناخالص داخلی
ضریب عامل نیروی کار که معمولا از تقسیم جبران خدمات کارکنان به ارزش تولید ناخالص داخلی در سطح ملی یا بخشی طی دوره به دست می آید.
رشد عامل نیروی کار طی دوره بررسی
ضریب عامل سرمایه طی دوره بررسی
رشد موجودی سرمایه ثابت طی دوره بررسی می باشد.
ب- شاخص های اختصاصی


   + مهندس فریدون دشتی ; ۸:٥٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/۸/٢٥
comment نظرات ()